Serdar Şengül Fotoğrafı

Serdar Şengül

Akademîsyen û lekolîner e. Derbarê neteweperiyê, teoriyên postkolonyal û rexneya edebiyatê de xebatan dike. Li ser van babetan nivîs û wergerên wî hene.

Hemî nivîsên hatîn weşandin

Ji Fransî Ber bi Erebî û Berberî ve Rêwîtiya Kateb Yacine 

Piraniya kurdan jî, ji ber şikandina pergala perwerdeya bi zimanê kurdî nezan û nexwendayê zimanê xwe bûn. Çavên me bi qasî guhên me aşînayî kurdî nîne. Van salên dawî şanogerên kurd jî berê xwe dane gund û bajaran û li bajarên kurdan şanoyên bajaran ava kirin. Ew, bi rêya şanoyê, zimanî bi awayekî piralî û […]

Ji Fransî Ber bi Erebî û Berberî ve Rêwîtiya Kateb Yacine 

Endîşeya Nivîskaran, Feraseta Xwendevanan û Qedera Kitêban

Bi hezaran kitêbên bi vî rengî hene ku li benda lêkoler û xwînerên zîrek in ku wan peyda bikin. Ew metn yan di bin axê de yan li quncikên kitêbxaneyan yan jî di nav rûpelên kitêban da bêxwedî mane. Gava ku serpêhatiyên xwe yên sedan salan ji me re bibêjin dikarin qefesa dîroka sahibrewacan bişikînin. […]

Endîşeya Nivîskaran, Feraseta Xwendevanan û Qedera Kitêban

Melayekî Şahidê Du Dewran

Em jî dikarin bi xebatên dîroknasiya civakî trajediya modernbûna xwe û şoreşa xwe ya nîvcomayî ji aliyên cuda ve analîz bikin. Belkî wê çaxê çîrokên kesên wekî Mele Mihemed dikarin bibin perçeyek ji dîroka me ku wî kitêb danîne ser milên xwe û gund bi gund kitêb firotine.   *** Di sedsala 19emîn de gava […]

Melayekî Şahidê Du Dewran

Ayetek ji Kitêba Hêviyên Şikestî: ‘Ji Feqîran Hez Nakin’

Gelo me di kîjan merhaleya şerên xwe de xaniyên bi dîwarên bilind ava kirin û feqîr ji nav xwe derxistin? Û helbet îqtidara ku me bi dest xistî kîjan perçeyên neteweyî anîn ba hev û kîjan ji hev dûr xistin? *** Zivistana 2006an bû. Berf li kolanan hukumferma bû û wekî lihêfeke spî bajêr pêçabû. […]

Ayetek ji Kitêba Hêviyên Şikestî: ‘Ji Feqîran Hez Nakin’

Di Dehlîzên Dibistanan de Rêwîtiyeke Dudil û Xumam

Piştî 2000an di berbanga şeva top û tivingan de, di nav me de jî kulîlkên hêviyê di nav mij û moranê de serên xwe bilind kirin. Di vê hêviya biharê de li gelek bajaran bi dehan kolej û dibistanên taybet hatin avakirin. Êdî qelemê dê li şûna şûr bigirta. Dê û bavan bi hêviyên mezin […]

Di Dehlîzên Dibistanan de Rêwîtiyeke Dudil û Xumam

Gilî û Gazindên Xerîbekî: Aynu’l-Qudat Hemedanî

Lêkoleran di nav ewqas derew û îftirayan de derbarê jiyana Aynu’l-Qudat de gelek tişt ronî kirine. Lê derbarê qewm û milliyeta wî de bêdeng mane. Lê di nameyên xwe de bi gelek helbestên xwe yên kurdî ew bi xwe qewmê xwe eşkere dike. *** Şeva înê, serê meha Gulana sala 1131an, li Bexdayê, di zindaneke […]

Gilî û Gazindên Xerîbekî: Aynu’l-Qudat Hemedanî

Komkujiya Ludlowê, Mîtînga Hîlwanê û Dîroknûsiya Kedkaran

Mîtînga Hîlwanê û tevgerên bi vî rengî hemû fantazî û klîşeyên wan profesor û lêkoleran yên di bin perdeya pêşketin û zanistê de veşartî li ber çavan radixin û di warê aborî û kedkariyê de îşaretî dîrokeke din dikin ku nan û ziman, welat û nasname tê de bi hev re girêdayî ne û li […]

Komkujiya Ludlowê, Mîtînga Hîlwanê û Dîroknûsiya Kedkaran

Li ser Nîlê Lewlibîn: Welatek, generalek û nivîskarek 

Gelo em kurd di nav ew qas raperîn û têkçûnan de şoreşa xwe ya dirêj çawan bibin serî? Gelo di pêkanîna şoreşê de roleke nivîskaran û edebiyatê heye? Û pirsa dawî, gelo di vê şoreşa dirêj de hewce ye ku nivîskar bendeyên deriyên erkên siyasî bin?  *** Nivîskar û rexnegirê Misirê Ala El-Asvanî di beşa ‘Bêrûmetkirina […]

Li ser Nîlê Lewlibîn: Welatek, generalek û nivîskarek 

Mûzexaneyên Serên Jêkirî û Ronesansên Şikestî

Belkî divê em jî wekî Isîs li seranserê dinyayê li pey perçeyên xwe yên wenda bikevin. Ji mûzexane û kitêbxaneyan bigire heta li goristanan binêrin da ku perçeyên xwe yên ji me hatine veqetandin peyda bikin û binîn ba hev. Xwe bi van parçeyan bikemilînin û ronesans, yanî vejîna xwe pêk binîn. *** Ronesans wekî […]

Mûzexaneyên Serên Jêkirî û Ronesansên Şikestî

Îslam, Ziman û Îqtidar

Îro ji Efrîkaya Bakur bigire heta çend welatên li Rojhilata Navîn li gelek deveran erebî dewsa zimanên neteweyî girt. Farisî jî her çiqas li dijî erebî stratejiyên entelekteulî û edebî bi pêş xistibe jî, li deverên wekî Asyaya Navîn hukmê zimanê xwe kir. Kurdan ne tenê li hember erebî lê di heman demê de li […]

Îslam, Ziman û Îqtidar

Derbarê Edebiyata Cîhanê de Bersiva Çend Pirsan

Belkî bi wî awayî em bêhtir bibînin gelo di serdema postkolonyal de pênasekirin û avakirina dinyayê tenê ji perspektîfên ewropa-navendî û bi lidervehiştina tecrûbeyên kolonyalîzm û dijkolonyalîzmê mumkun e? *** Ev çend hefte ne ku hewl didim li ser têgeha edebiyata cîhanê hûr bibim û ji perspektîfa teoriyên postkolonyal hin diskûrên kolonyalîst analîz û rexne […]

Derbarê Edebiyata Cîhanê de Bersiva Çend Pirsan

Di berbanga kolonyalîzmê de sirûda neteweyî

Gava “fatih”ên Îspanyayê hemû kitêb û kitebxaneyên şaristaniyên Latîn Amerîkayê şewitandine êdî rê li ber ziman û edebiyata îspanyolî vekiribûn. Gava Casanova behsa berhevkirina “sermayeya edebî” dikir qet behsa wêrankirina sermayeya edebî ya gel û neteweyên din nake. *** Komara Edebiyata Cîhanê ya Pascale Casanova derbarê pêkhatin û pêşketina edebiyata cîhanê de ye. Li gor […]

Di berbanga kolonyalîzmê de sirûda neteweyî

Gîrîzgahek ji bo rexne û teoriyên postkolonyal

Yek ji mijarên sereke yên teorî û rexneyên postkolonyalîzmê dîroknûsiya pêkhatina dinyaya modern e. Berhema Empire Writes Back: Theory and Practice in Post-Colonial Literatures bi vê tespîtê dest pê dike, “Jiyana ji sêyan du parên nifûsa dinyayê di bin bandora mêtîngeriyê de şikil girtiye.” [1] Ashcroft, Griffiths û Tiffin, piştî wê tespîtê armancên xwe wekî […]

Gîrîzgahek ji bo rexne û teoriyên postkolonyal

Wekî fantaziyeke kolonyal tenêtiya sedsalî ya ‘Doğu Anadolu’yê

Di edebiyata tirkî de gava mijar, di serî de kurd, neteweyên din be, ne tenê metnên edebî, herwiha teorî û rexneya edebiyatê jî roleke îdeolojîk digêre û statûya heqîqetê pêşkêşî wan metnan dike. Bi qewlê Pierre Bourdieu ew zimanê hukumferma (authorized language), piranî pala xwe dide akademiyên fermî, di dersan de dikeve mufredatê, bi qewl […]

Wekî fantaziyeke kolonyal tenêtiya sedsalî ya ‘Doğu Anadolu’yê

Çiya, berf û pez: Di temsîlên kolonyal de kurd, xweza û dîrok

Le Hekarî Demsalek, romaneke nivîskar Ferit Edgü ye, ku wî erk û wezîfeya xwe ya leşkeriyê wekî mamosteyekî li gundê Pirkanisa Hekarîyê kiriye. Nivîskar sala 1964an çûye Hekkariyê, lê sala 1977an ev romana navhatî nivîsiye. Edgü ji bilî Le Hekarî Demsalek, li ser ‘Doğu’yê (Rojilat) berhemên wekî Kimse, Doğu Öyküleri û Yaralı Zamanlar jî nivîsîne. […]

Çiya, berf û pez: Di temsîlên kolonyal de kurd, xweza û dîrok

Keştiya Ferit Edgü, Girava Hekarîyê û Edebiyata li ser Sînorên Dinyayê

Di destpêka sedsala 19an de gava ku Goethe têgeha ‘edebiyata cîhanê’ bi kar anî, bi qewlê xwe dixwest ku xwe ji qefesên edebiyata neteweyî rizgar bike û per û baskên xwe ji bo asîmanên edebiyatên din veke. Helbet Goethe, û li pey wî jî Marks, ku di Manîfestoya Komûnîstê de behsa rabûna sînoran bi pêşengiya […]

Keştiya Ferit Edgü, Girava Hekarîyê û Edebiyata li ser Sînorên Dinyayê

Kurd û Nexşeya Dinyayê

Li welatekî ewropayê, li dibistanekê, zarokên ji milletên ciyawaz, di dersa cografyayê de ne. Mamosteya wan ji wan dipirse: “Li ser nexşeya dinyayê cihê welatê xwe nîşan bidin.” Zarok yek bi yek diçin ber nexşeyê û bi kelecanekê li nexşeyê dinêrin û bi tilîyên xwe welatên xwe nîşan didin. Keçikeka kurd jî, li pey hevalên […]

Kurd û Nexşeya Dinyayê

Sola Diya Hesen

Ji ber ku modernîzm di çarçoveya siyaset û pratîkên mêtinger da tê bikaranîn, têkiliyên kurdan bi saziyên modern re her tim bi zor û zehmet bûne. Mektebên modern jî yek ji wan saziyan e û ji ber vê yekê bîranînên destpêkirina mektebê ji bo her kurdî/ê tirş û tahl in. Stûnên gramer, dîrok, edebiyat, dîn, […]

Sola Diya Hesen

Ferzende Beg, Zapata û Hêza Bîra Zindî

Fîlma Viva Zapata [Bijî Zapata] di salên 1950yî de mohra Şoreşa Meksîkayê û ya pêşengê wê Emiliano Zapata li Hollywoodê xistibû. [1] Cara ewil şoreşek û şoreşgerekî li derveyî Ewropayê bi “destên hevalan” li Amerîkayê bûbûn mêvanê Hollywoodê. Derhêneriya Elia Kazan, senaryoya John Steinbeck û aktoriya Marlon Brando kesayetiyê Zapata li seranserê dinyayê ji bo […]

Ferzende Beg, Zapata û Hêza Bîra Zindî

Cegerxwîn: Xeyaletekê li ser Medreseyên Kurdan 

Gava min ji bo doktorayê xebata qadê [fieldwork] dikir, yek ji tiştên bala min kişand ew bû ku navê Cegerxwîn li derdorên medreseyan gelek belav bû. Mele û feqiyan gava ku behsa wî dikirin jê re digotin Mele Şêxmûs, bi vî navî ew yad dikirin. Wan jî baş zanibû ku Cegerxwîn gava melayekî ciwan bû […]

Cegerxwîn: Xeyaletekê li ser Medreseyên Kurdan 

Kevoka Reş

Nina Simone di sala 1933yan de li malbateke xizan hatibû dinê. Navê wê yê eslî Eunice Kathleen Waymon bû. Hêj di dema zarokatiyê de qabîliyeta wê ya hêja bo muzîkê derketibû holê. Lê jiyana Ninayê şahidiya wê rastiyê dike ku endustrî û bazara mûzikê ji xeynî bar û klubên şevê tu cih nehiştibûn ku mirovên […]

Kevoka Reş

Kurd û Tekera Dîrokê

Li salên 1990î, di sala xwe ya yekem a zaningehê de, rojekê çûm panelekê. Sernavê panelê “Rewşenbîr û Rola ‘Rewşenbîran’” bû. Panelîsta yekem Tulîn Ongen bû, yê din jî Alaeddin Şenel bû. Tulîn Ongenê li ser çîna karkeran kitêbeke bi navê Agirê Venemîr ê Prometheus: Têkoşîna Çîna Karkeran a Îroyîn nivîsandibû[1]. Alaeddin Şenel jî li […]

Kurd û Tekera Dîrokê

Alimek û Bîranînek

Xebatên li ser “saziyên dînî” yên li “rojhilata navîn” heta nîveka sedsala bîstan di bin tesîra oryantalîzmê de bûn. Medrese, terîqet, şêx û mela wekî sazî û kesên mirî dihatin dîtin ku rol û wateya wan di seranserê dîrokê de û di cografyayên cihê de sabît mabûn. Lê ji 1960an şûn de hin mirovnas (antropolog) […]

Alimek û Bîranînek

Di Edebiyata Cîhanê de “Dawa”ya Franz Kafka û Zimanê Gregor Samsa

Piştî 2000an di nivisandina dîroka edebiyatê de meylek li ser nivisandina “edebiyata cîhanê” zêde bû. Hem pênasekirina “cîhanê” hem jî tesnifkirina edebiyatên neteweyên cuda û cihê wan ê di cîhanê de bûne mijarên nîqaşê. Pirtûka Casanova ya bi navê Komara Edebiyata Cihanê yek ji wan pirtûkan e. Casanova edebiyata heqîqî wekî “edebiyata saf” pênase dike […]

Di Edebiyata Cîhanê de “Dawa”ya Franz Kafka û Zimanê Gregor Samsa

Guherandina Navendê: Şoreşa Nairobiyê di Edebiyata Ingilîzî de

Konferansa Berlînê di navbera 1884-1885an de bi armanca dabeşkirina Afrîkayê civiya û di dawiya Konferansê de Afrîka bi awayekî fermî di nav dewletên ewropî de hat parvekirin. Kenya para Brîtanyayê ket û nêzî 80 salî di bin hikmê Brîtanyayê de ma û di sala 1963yan de Kenyayê serxwebûna xwe bi dest xist. Ngugi wa Thiong’o, […]

Guherandina Navendê: Şoreşa Nairobiyê di Edebiyata Ingilîzî de

Zemanên Dizîyê, Mekanên Xeyalî  û Seatên Çavên Zarokan

Yek ji mezintirîn komkujiya dinyaya modern û kolonîzekirinê li hemberî niştecihên Amerîkayê pêk hat. Dewletên Yekbûyî yên Amerikayê li ser axa wan hate avakirin.  Di pêvajoya mêtîngeriyê de ligel erd û asîman zeman jî hatine kolonîzekirin. Hem fêhm û feraseta zemên a gelên niştecih hate guhertin hem jî hebûna wan ji dîrokê hate jêbirîn. Di vê peywendê de, tekoşînên dijkolonyal ne tenê ji bo rizgarkirina axê bû lê di heman […]

Zemanên Dizîyê,   Mekanên Xeyalî             û Seatên Çavên Zarokan

Fêkiyên Xerîb û Hêza Strana Berxwedêr

Di tebaxa sala 1930yî de, di şeveke kela kela germa Indianaya Amerikayê de ji aliyê girseyeke hovane ve sê xortên reşik bi darekê ve hatin daleqandin. Temenê wan 16, 18 û 19 bûn. James Cameron, yê herî ciwan, ji mirinê xelas dibe. Lê ew her du xortên din, Thomas Shipp û Abraham Smith hatin qetilkirin. […]

Fêkiyên Xerîb û Hêza Strana Berxwedêr

سه‌ناریۆیێن بنده‌ستان فانتازیێن سه‌رده‌ستان

د سالا ۱۹٦٦ئێ ده‌ مهه‌مه‌د ئه‌لی جلای ژ به‌ر کو نه‌خوه‌ست ل هه‌مبه‌ری ڤیه‌تنامێ شه‌ر بکه‌ په‌یورا له‌شکه‌ریێ ڕه‌د کر لیسانس پاساپۆرت و ناسناڤێن (ئونڤان) وی هاتن ده‌سته‌سه‌رکرن هه‌ر چقاس ژ به‌ر وێ هه‌لوه‌ستا خوه‌ گه‌له‌ک زه‌همه‌تی کشاندبن ژی د نه‌زه‌را گه‌له‌ک ئنسانان ده‌ ب ڤێ هه‌لوه‌ستا وی یا ل هه‌مبه‌ری په‌رگالا نژادپه‌ره‌ست بوویه‌ یه‌ک ژ […]

سه‌ناریۆیێن بنده‌ستان فانتازیێن سه‌رده‌ستان

Senaryoyên Bindestan, Fantaziyên Serdestan

Di sala 1966ê de Mihemed Elî Clay ji ber ku nexwest li hemberî Vîetnamê şer bike peywira leşkeriyê red kir lîsans, pasaport û nasnavên (unvan) wî hatin desteserkirin. Her çiqas ji ber wê helwesta xwe gelek zehmetî kişandibin jî di nezera gelek insanan de bi vê helwesta wî ya li hemberî pergala nijadperest bûye yek ji […]

Senaryoyên Bindestan, Fantaziyên Serdestan

Du şaîr, du îstifa; Aimê Cêsaire û Cegerxwîn

Di sala 1957ê de, du şaîr, li du welatên ji hev dûr, ji hevûdu bê hay, ji partiyên xwe yên komunîst îstifa kirin. Yek ji wan Aimê Cêsaire yê din jî Cegerxwîn bû. Aimê Cêsaire hemwelatiyê Fransayê bû. Dapîr û bapîrên wî, çar sed sal berê, ji Efrîkayê wekî kolê hatibûn anîn û di plantasyonên […]

Du şaîr, du îstifa; Aimê Cêsaire û Cegerxwîn

Dewlemendiyên me yên wenda

Aimê Cêsaire di xebata xwe ya bi navê Dîskûra li ser Kolonyalîzmê de qala durûtiya kolonyalîstan dike û dibêje “Ne Cortêz ê ku Meksîka ji banê Pîramîda Teocalli kifş kiriye, ne General Pizarro yê ku tevî arteşa xwe li ber payitexta Înkayan Cuzco sekiniye, ne Marco Poloyê li Cambuluc, payîtexta Kubîlay Xan, qet xwe wekî […]

Dewlemendiyên me yên wenda

Gramer û Agir: Du Amûrên Emperyalîzma Lînguîstîk

Wêne: Rupelek ji Pirtukên Pîktoral a Aztec, arşîv Di sala 1492ê de, Antonio de Nebrija, humanîst û zimanzanekî îspanyolî, pirtûka xwe ya li ser gramera zimanê Kastilyayê qedand û îthafî Keybanuya Îspanyayê Isabella kir. Pirtûk di nav zimanên Ewropî de yekemîn pirtûka gramerê bû. Nebrija, di pêşgotinê de hêvîya xwe jî eşkere kir: “Zimanê Kastilyayê […]

Gramer û Agir: Du Amûrên Emperyalîzma Lînguîstîk

Dibê çê?

Pîra Qumrî, Eduardo Galeano û Walter Mignolo Ji vê hefteyê pê ve ez ê bi nivîsên di warê teorî û rexneyên edebiyatê û xebatên çandî de bi we re bim. Ev çend sal in ku derbarê teoriyên postkolonyal, civaknasiya edebiyatê, teoriyên çandê û perwerdehiyê de dixebitim. Hem dersên ku min tevî telebeyên xwe xwendin û […]

Dibê çê?