Google, Bağımsız Türkçe Medyayı Görmezden Gelirken Kürtçe Medyayı Hiç Tanımıyor

12 Mart tarihinde Gazete Duvar çalışanları her zamanki gibi haber odasına gittiler, bilgisayarlarını açarak gündemin nabzını tutmaya çalıştılar. Bazı muhabirler kendi haberleri üzerinde çalışmaya koyulmuştu.

Kısa süre sonra günün en çarpıcı haberinin ofislerinin tam ortasında olduğunu fark ettiler: Web sitelerinin yayını durdurulmuştu. 

Şirketin sahibi Vedat Zencir durumu şöyle özetledi: “Google’ın algoritma değişikliği nedeniyle okuyucu trafiğimiz dramatik biçimde düştü, bu da gelirlerimizi önemli ölçüde azalttı ve yayını sürdürmeyi imkânsız hale getirdi.”

Kendilerini bağımsız medya olarak tanımlayan, aralarında Gazete Duvar’ın da bulunduğu 10 internet sitesi, Google’ın algoritma değişikliğine karşı kamuoyuna açık bir mektupla protesto etti.

Botan International, uzun süredir yayınladığı raporlarda Türkiye’deki Google’ın Kürtçe’yi “desteklenmeyen/tanınmayan dil” statüsünde gösterdiğini belgeliyor. Türkçe medyanın reklam gelirleri düşerken, Kürtçe medya için bu tür bir gelir hiçbir zaman söz konusu bile olmadı.

Botan Times için reklam yayınlama taleplerinde bulunduğumuzda karşılaştığımız yanıt açıktı: Desteklenmeyen dil. Bağımsız araştırmalara göre ülkenin yaklaşık %20-25’inin ana dili. Kürt Çalışmaları Merkezine göre göre ülke nüfusunun %18’i evde anadili olarak Kürtçe konuşuyor. Ama Google’nin mevcut sisteminde “Kürtçe reklamlar veremez veya yayınlayamazsınız.”

Google Gelirleri Nasıl Eritti?

Özet olarak ifade etmek gerekirse, Google’ın yaptığı değişiklik Türkiye’deki büyük medya kuruluşlarını daha da güçlendirirken, küçük medya organlarını adeta görünmez kıldı. Kullanıcılar haberleri aradığında Google artık öncelikli olarak Türkiye’nin ana akım medya kuruluşlarını öne çıkarıyor. Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) raporlarına göre, bu büyük medya kuruluşlarının %90’ından fazlası doğrudan hükümet politikalarını destekleyen medya organlarından oluşuyor.

Bu değişiklik sadece finansal bir etki yaratmakla kalmadı. Google, hükümet yanlısı medyayı algoritma aracılığıyla öne çıkararak aslında politik bir müdahalede de bulunmuş oldu.

Bu gidişatla bağımsız Türkçe medya kuruluşları birer birer kapanırsa, medya ekosistemi giderek tekdüzeleşecek ve sadece iktidarı destekleyen bir yapıya bürünecektir.

Artık internet kullanıcıları Google’da Türkçe “haber” araması yaptığında, arama motoru öncelikle büyük medya kuruluşlarını listeleyecek. Yerel ve bağımsız medya kuruluşları ise kullanıcıların dikkatinden uzak kalacak.

Kürt Medyası Ne Durumda?

Resmi istatistiklere göre Türkiye’de 1.866 gazete ve 2.182 dergi yayın hayatını sürdürüyor. Ancak bu etkileyici rakamlar arasında günlük Kürtçe bir gazete veya periyodik yayın yapan bir haber dergisi bulunmuyor. Ülkedeki 477 televizyon kanalı içerisinde yalnızca devlet televizyonu TRT Kurdî’nin Kürtçe haber bülteni mevcut. “Ulusal” ölçekte yayın yapan tek Kürtçe radyo istasyonu ise yine devlete ait olan TRT Kurdî Radyo’dur.

Yaklaşık 25 milyon Kürt’e hizmet veren günlük yayın yapan sadece 5 Kürtçe internet sitesi bulunuyor. Bunlardan ikisi kurumsal ve örgütsel yapıya sahip: “Welat” gazetesinin dijital uzantıları olan Ajansa Welat ve Xwebûn. Bu medya grubu kendini “Özgür Medya” olarak tanımlıyor. Anaakım Kürt siyaseti çizgisinde yayın yapıyor. 

İki site bireysel girişimler: Zazakî News ve Diyarname. Zazaki News Kürçe’nin Zazaki lehçesinde günlük yayın yapan tek site. Diyarname kültür ağırlıklı yayın yapıyor. Künyelerinde bir kurum veya örgüt bağları yok. 

Bir tanesi ise bir şirkete ait olmakla birlikte herhangi bir siyasi oluşum veya organizasyonla bağlantısı bulunmuyor: Botan Times. Site Botan International Medya Ltd. Şti.’nin bir organı. Şirket Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) daimi partneri. Uluslarası standartlarda Kürçe gazetecilik yaptıklarını belirtiyorlar. 

Anaakım Kürtçe medyanın dışında kalan tek kurumsal Kürtçe haber sitesi olan Botan Times, ekonomik kriz nedeniyle geçtiğimiz ay stüdyosunu kapatmak zorunda kaldı. Ayrıca dört aydır haber editörü pozisyonu boş duruyor.

Google’ın Kürtçe’yi Tanımaması Nasıl Bir Etki Yarattı?

Botan Times’ın 200.000 okuyucusundan sadece 250 kişi abone olsaydı, site stüdyosunu kapatmak zorunda kalmayacaktı. 500 abone ise bunun yanısıra editörün maaşını karşılamaya yetecekti. Ancak şu anda yaklaşık 120 aktif abonesi bulunuyor. Şirket ticari açıdan her geçen ay daha fazla borç yüküyle karşı karşıya kalıyor.

Site Türkiye merkezli en çok okunan Kürtçe haber sitesi. Eğer Google Kürtçe’yi tanısaydı, site potansiyel olarak çok daha geniş bir okuyucu kitlesine erişebilecekti. Bu da doğal olarak abone sayısının artmasına katkı sağlayacaktı.

Reklam izni verilseydi, Kürt medyası dijital reklam ekosisteminin sunduğu gelir fırsatlarından faydalanabilecekti.

Google meselesinin ötesinde dikkat çekici bir durum daha var: Kürtlerin sahip olduğu 100.000’den fazla şirket Türkiye’ye düzenli olarak vergi ödüyor. Sadece Diyarbakır’da 23.000 şirket faaliyet gösteriyor. Buna rağmen, bu şirketlerin Kürt medyasındaki reklam varlığı sıfır seviyesinde. İstisnasız olarak, reklamlarının %100’ünü Türkçe internet sitelerine yönlendiriyorlar. Bu şirketler reklamlarının sadece %10’unu Kürtçe sitelere ayırsalar, Kürt medyası bir ay içinde mevcut durumunun 10 katı büyüklüğe ulaşabilir.

Ji ber krîza aborî ti xebatkarên daîmî yên Botan Timesê nînin. Murat Bayram bi dildarî weşanê didomîne. Heger hûn bixwazin em li ser pêyan bimînin piştgirîya me bikin. Ji bo piştgirîyê bibin abone. Ji 200 hezar xwendevanên me û 5 hezar şopînerên qenala me ya YouTubeyê li ser hev 500 kes bibin abone em dikarin li ser pêyan bimînin.