Mashuq Kurt û Bilal Ata Aktas ji bo Foreign Policy Magazine Ingilîzî nivîsîye Botan Timesê jê berhev kiriye
Abdullah Ocalan, rêberê girtî yê Partîya Karkerên Kurdistanê (PKK) 27ê Sibatê banga danîna çekan ji PKK û hevgirên wê kiriye. PKK bi erênî bersiv daye, agirbesa yek-alî ragihandiye û daxwaza garantîyên ewlehîyê ji hikûmeta tirkan kiriye.
“Ocalan tiştek li ser berpirsiyarîya/bandora bangê li ser Hêzên Suriyeya Demokratîk (HSD) ku hevgirê PKK ya îdeolojîk e, negotiye.” HSD kontrola beşeka mezin ya bakur û bakur-rojhilatê Sûrîyê dike û hevkarê sereke yê Amerîkayê di şerê li dijî DAIŞê de ye.
Lê çend roj paşê, 10ê Adarê, rêberê HSDyê Mazlûm Ebdî peymaneka heşt xalî bi serokê demkî yê Sûrîyê Ahmed el-Şaraa re îmze kiriye. Her du aliyan li ser “parastina mafên destûrî yên Kurdên Sûrîyê û tevlêbûna HSDyê bi dewleta nû ya Sûrîyê re, heta dawîya salê” li hev kirine.
Guherîna jeopolîtîk
Ev her du bûyer bandoreka mezin li ser jeopolîtîka Rojhilata Navîn dikin. Banga Ocalan û lihevhatina li Sûrîyê nîşana guherîneka girîng di stratejîya siyasî û leşkerî ya Kurdan de ne. “Pirsgrêka Kurdan a li welatekî bandorê li welatên dî jî dike.”
Kurdên êdî ne wek berê tenê ne. “Di salên dawîyê de, wan hevgirtinan li ser sînoran çêkirine û bi vê bandora xwe zêde kiriye,” nivîskar diyar dikin. Ev dibe ku rê li ber hin guherînên demokratîk jî veke.
Dîroka dirêj ya nakokîyan
“Şerê di navbera PKK û Tirkîyê de zêdetirî çil dehsalan dom kiriye, zêdeyî 40 hezar kes mirine û bi milyon kes koçber bûne.” Di vê demê de Tirkîyê gelek mafên siyasî û çandî yên Kurdî qedexe kiriye û ew bi endametîya PKK an terorîzmê ve girêdane.
Niho xuya dike ku destpêka aştîyekê heye ku dikare aramîyê bîne herêmê. “Belav bûna PKKyê dikare rêxistinê ji lîsteya terorîzmê derxe” û rê li ber pêşketinên nû veke.
Lê plana çekan danîna PKK ne zelal e. Li gorî berdevkê Partîya Wekhevî û Demokrasîyê ya Gelan, “Ocalan û rêberîya PKK û HSD berî ragihandina belav bûna PKK, nameyên taybet şandine hev.” Ev nîşan dide ku Tirkîyê dibe ku soz dane rêberên koman.
“Gelê Kurd zêde bawer nake pêvajoyên aştîyê bi Tirkîyê re, lê banga Ocalan wek rêyeka gengaz ber bi aştîya dirêj-hêvîkirî dibîne,” nivîskar dinirxînin. “Partîyên ku Tirkîyê gelek caran tepeser kirine niho dikarin bûyerê bi kar bînin û roleka girîng di gotûbêjan de bilîzin.”
Rewşa Sûrîyê
Piştî ku hêzên Şaraa Beşar el-Esed Kanûna pêşiyê ya borî ji desthilatê derxistin, Tirkîyê zû bi Sûrîyê re têkilî danîn. Serokê îstîxbaratê û wezîrê derve yê Tirkîyê çûne Şamê û piştgirî dane dewleta nû.
Peymana HSD û Şaraa gaveka mezin e. Serokê Amerîkayê Donald Trump gotiye: “Tirkîyê dest danîye ser Sûrîyê… bi rêya cihgiran.” Heger pêvajo serkeftî be, dibe ku Kurd ji hêzên lawaz bibin hevkarên bingehîn li Sûrîyê.
“Peymana bi Şaraa re gaveka mezin ber bi diyaloga siyasî û dibe ku parvekirina hêzê ye,” nivîskar dibêjin. “Ku serketî be, ev pêvajo dikare Kurdan ji aktorên li kêlekê biguhere bo hevparên bingehîn di Sûrîyeya piştî şer de, wek piştî rûxandina Saddam Hussein li Iraqê.”
Lê Kurdên Sûrîyê bi baldarî nêzîk dibin. Parastina mafên wan dibe ku zehmet be. Di Adarê de, “hêzên girêdayî bi hikûmeta Şaraa ve zêdeyî 1000 kes li Laziqiyê kuştin.” Destûra demkî ya Sûrîyê jî têrê nake û ji alîyê civakên Kurd, Elewî û Diruzî ve nehatiye pejirandin.
Bandorên navneteweyî
Trawmaya DAIŞê jî hê heye. Vê komê “bi hezaran Kurd li bakur-rojhilatê welat di navbera 2013 û 2017an de kuştin.”
Bangên PKK û HSD nîşan didin ku Kurd êdî ne tenê ne. Di salên dawîyê de, wan hevpeymanan li ser sînoran ava kirine û hêza xwe zêde kiriye.
“Pirsgrêka Kurdî li Sûrîyê nikare bi heman nêrînê wek nakokîya Tirkîyê û PKK bê çareser kirin,” analîza nivîskaran e. Beşdarbûna HSD di avakirina dewleta Sûrîyê de “dikare pêşketinên demokratîk ji bo Kurdên li Tirkîyê jî bileztir bike. Ew ji ber ku, bi xwezayî, tevlêbûna HSD bi sazîyên Sûrîyê re divê dewlet nasîna nasnameya Kurdî bibe – tiştekî ku Tirkîyê demeke dirêj nexwestiye bike.”
Tevî ku ew hê li ber bayê guherînên herêmî hêsan dikarin bihejihin, îro komên Kurdî xurtir in. Banga Ocalan destpêka guherînên mezin e ku encama wê dê li ser jêhatîbûna hemû alîyan, bi Kurdan ve, bisekine.
Mashuq Kurt profesorê alîkar ê sosyolojîyê li Zanîngeha Royal Holloway ya Londonê ye. Lêkolînên wî li ser Kurd û Kurdistan, Îslama siyasî, Tirkîye û diyasporayên Kurd û Tirk disekinin. Nivîsên wî di Le Monde, BBC Monitoring û Open Democracy de hatine weşandin.
Bilal Ata Aktas rojnamevan, şiroveker û şêwirmendê siyasî ye. Ew berê koordînatorê sereke yê beşa Kurdî ya Le Monde Diplomatique bû.
Çavkanî:
Mashuq Kurt, Bilal Ata Aktas, Foreign Policy Magazine, Botan Times
Ji ber krîza aborî ti xebatkarên daîmî yên Botan Timesê nînin. Murat Bayram bi dildarî weşanê didomîne. Heger hûn bixwazin em li ser pêyan bimînin piştgirîya me bikin. Ji bo piştgirîyê bibin abone. Ji 200 hezar xwendevanên me û 5 hezar şopînerên qenala me ya YouTubeyê li ser hev 500 kes bibin abone em dikarin li ser pêyan bimînin.
Botan Times - sitesinden daha fazla şey keşfedin
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
