ههڤپهیڤین: ڕێزان دلژهن
دیوانا ههلبهستکار و ڕۆژنامهگهر مهولوود ئۆگوز ئا ب ناڤێ لیریکا بهربانگێ ژ وهشانخانهیا ئاڤهستایێ دهرکهت. ب ڤێ مناسهبهتێ ئهم ب ئۆگوز ڕا ل سهر ههلبهست و پۆئهتیکایا وی ئاخڤین…
ئۆگوز، “کوردی، زمانێ من ئێ ژیانێ، خهباتێ و هونهرێ یه. من خوه سپارتیه کورمانجیا گهور و چاڤکانیێن وێ یێن گهوره.”
ئهز گاڤا بهرههما ئهول ئا شارهکی دخوینم ههیهجانهکا جودا من زهفت دکه، ههر دخوازم وێ نزلاندنێن وی یێن ئهول ئێن ژیان و چاڤدێرییێن وی کو ب ڕێیا ڕستهیان دگهه مه قهنج و پاک بخوینم وهکی کو ڕۆژهن بارناس گۆتی، شعر بهرههمهک نازک ئه، مینا نوکتهیێ یه کو تافلێ نهیێ فامکرن ههبا دبه. ب ڤێ مهبهستێ من خوهست ئهم ههم سهرهنجاما لیریکا بهربانگێ باخڤن ههم ژی ب مهولوود ئۆگوز ڕا جڤاتهکێ بگهرینن. د سهری دا مالاڤایییا وی دکم و دخوازم پێشی ههڤناسینا وی یا ل کوردی و ههلبهستێ بپرسم. ته د ههلبهستا خوه یا لیریکا داوی دا ڕاستهراست بههسا ئامیدایان، هوسهینیان، کاوایان، لالان، ڕێناسان و ههلبهستا وان ئا ناڤدار کریه، ههروها د ههلبهستا ڕههما دیا من دا ژی ب ئاوایهکی سهمبۆلیک ڕاڤهکهکا کاوا نهمر (بهربانگهکه زهرهشین) و میر جهلادهت بهدرخان (پێژنا لنگێن مێرخاسان) ئهملاندییه. وهر دخویێ تو د بن باندۆرا گهلهک کهسان دا مایی و ئهشکهره د ڕستهیێن خوه دا ژی دیار دکی. تشتا ل من بوو مهراق ئهڤ ئه، کاربی پێشی بههسا ههڤناسینا خوه و زمانێ خوه یێ کوهی و کهناری کو ته دابوو بهر مهقهسان (ژ ههلبهستا لیریکا بهربانگێ)، پاشی ژی بههسا ههڤناسینا خوه و ههلبهستێ بکی؟
کهکێ ڕێزان، گهلهک گهلهک سپاس ژ بۆ کو ته بهرههما من ب هوورگلی و ب دیقهت خوهند و ب ڕێیا ڤێ ههڤپهیڤینێ ته دهرفهت دا کو ئهز ڕۆنکاییێ بدم سهر چهند خالان و ناجیزانه چهند کهلامان ل سهر پۆئهتیکایا خوه بکم.
ئهز د مالباتهکه وهلاتپارێز و کوردیاخێڤ ده مهزن بووم، لهوره ئهز خوه ب شهنس دبینم. تهڤی کو ئهڤ بیست سال ئن، ب مالباتی ل ستهنبۆلێ دژیم، د ناڤا مالباتێ ده و ب پرانیا ههڤال و هۆگران ڕه زمانێ من ئێ ئاخافتنێ کوردی یه. کوردی، زمانێ من ئێ ژیانێ، خهباتێ و هونهرێ یه. ڕه و گیانێ من، خهون و خهیالێن من ب کوردی نه. ههر وها ههموو کارێن کو ههتا نها من کرنه؛ خوهندهڤانی، مامۆستهتی، ڕۆژنامهگهری و وهرگێری، ههموو ب کوردی نه.
هێ د دبستانا ناڤین و لیسهیێ ده مهراقا من ل سهر وێژهیێ، نهخاسم ژی ل سهر ههلبهستێ ههبوو. د لیسهیێ ده من دخوهند و دنڤیسی بێیی کو ژ دهرهکێ ڕه بشینم و چاپ بکم. وهکی گهلهک کهسان ل زانینگههێ (۲۰۰۷-۲۰۱۲) من خوهندنێن کۆنسانتره و باش کرن و پێ ڕه ژی من نڤیسی و نڤیس و ههلبهستێن من ئێن ئهول وێ دهمێ د کۆڤاران ده دهرکهتن. د ناڤبهرا ۲۰۱۱ و ۲۰۱۸ئان ده د کۆڤاران ده نڤیسی و پشتره ژ دێڤلا ههلبهستێن خوه ژ کۆڤاران ڕه بشینم، من ههول دا ژ بهرێ زێدهتر و باشتر بخوینم. من ههلبهستا جیهانێ و یا کوردی، ههلبهستا کلاسیک و یا مۆدهرن شۆپاند؛ تهئۆری و دیرۆکا ئهدهبیاتێ خوهند. ههتا ژ من هات، چ کهڤن و چ نوو، چ دهردکهت من ههول ددا بشۆپینم و بخوینم. دکارم بێژم کو ژ سێ بهشان بهشهکه پرتووکخانهیا من بهرههمێن ههلبهستێ نه. ژ ۲۰۱۱ئان ڤه ل سهر بلۆگا خوه یا شهخسی، من ل سهر مژارێن چاندی، هونهری و ئهدهبی و ژیانێ نڤیسی. وان خوهندن و نڤیسان کر کو ئهز ببم ڕۆژنامهگهر، مامۆسته، وهرگێر و تالیێ شا‘ر.
ئهم وهرن سهر مهسهلهیا باندۆرێ، وهکی کو مام بهرکهن بهرهه د نڤیسا پشت بهرگی ده ژی ئانیه زمان، ئهو نه باندۆر ئه، لێ سلاڤدایین و قهدرشناسی یه؛ ئهو خوهندن و سهردانا بهرههمێن هۆستهیێن بهریا من ئه. ژ بهر کو من ناڤ و ڕسته ب ئهشکهره دانه یان ژی ئهو پهیڤێن هان ئیتالیک نڤیسینه، ژ باندۆرهکێ بێهتر ههولدانا ئاڤاکرنا مهتنێن ناڤدهقی (نتهرتهختوالتی) نه. لهوما سلاڤ و هورمهتداینهکه ئهشکهره یه بۆ هۆستهیان، نه کو باندۆر. دهما دیوان ب دیقهت و هوورگلی بێ خوهندن ئهڤ یهک دێ باشتر وهره فێمکرن. من خوه سپارتیا کورمانجیا گهور و چاڤکانیێن وێ یێن گهوره. ئهز نه شاش بم نۆڤالس دگۆت، ههر هونهر خوه دسپێره ش‘رێ، ش‘ر ب خوه ژی. ههلبهست ڕهێ زمێن و زهمێن ئه. ههموو ڕستهیێن ڤێ دیوانێ ژ دلێ من نزلی نه، لێ ب خهباتا سالان هاتنه ئاڤاکرن و بهرجهستهکرن.
ئهم هنهکی ل سهر ناڤهرۆکا لیریکا بهربانگێ باخڤن. ته، ههلبهستێن د ڤێ کتێبێ دا جه گرتنه، د دهه سالان دا (۲۰۱۰-۲۰۲۰) نڤیسینه. ههرچقاس ژ ئالییێ مژاران ڤه بهلاوهلابوونهک ههبه ژی -ههلبهستێن ئۆتۆبییۆگرافیک، ڕۆمانتیک، لیریک، بیرانین، موزیکال و هائیکوو- ڕیتمهک، فرهکانسهک ههیه د ههلبهستێن ته دا. ههلبهست ژ ههمان کانییێ ههرکینێ ههچکو. ههلبهت بههسا بهرههمهکا تهماتیک ناکم بهس بهرههمێن ئهول بڤێ نهڤێ مهرڤ د توورکێ خوه دا چ ههبه دوهشینه تهڤی کێم و زێدهیا خوه. بهلێ ڕیتم و ههڤسهنگییهک ههیه د ناڤبهرا ههلبهستان دا لێبهلێ وهک میناک جهگرتنا “لیریکا زارۆکاتیێ (ههلبهستهکا زارۆکاتییێ کو ل مالا کالک و پیرک دهرباس دبه)، وێ چ بمینه (ههلبهستهکا ب کافییه و ڕهدیف ئه) و هائیکوو (ب ۱۷ کیتهیان تێ نڤیسین) د ههمان بهرههمێ دا نه ڕیسکهک ئه؟ تهڤی ڤێ ڕیسکا خوه ژی ژ ئالییێ ڕستهسازی و تهکنیک ڤه ههڤگرتنهکا باش ههیه. بۆ ڤێ یهکێ دکاری چ ببێژی؟
دهما ژ بۆ ههلبهستێ فکرهک یان ڕستهک ل من هاسل دبه ئهجهلهیێ ناکم، ل دوو دچم؛ د دهم و ئاتمۆسفهرێن جودا ده دوباره و سێبارێ لێ ڤهدگهرم. ب دهنگ دخوینم و ژ هێلا دهنگی و ئارمۆنیێ ڤه گوههرتن پێویست بن، وان گوههرتنان دکم. پشتی دهمێن درێژ د سهر ڕه دهرباس دبن گهر هێ ژی ل بهر چاڤێ من پاک و ڕۆناک بن، بریار ددم وان بوهشینم.
ئهو ههلبهسێن ته بههسا وان کریه ههلبهستێن من ئێن ئهول ئێن دهه-پازدهه سال بهرێ نه کو ئهنجاما لێگهرین و گهلهک جهرباندن ئن. من گوه دایه شیرهتا بۆرگهس ئا ژ بۆ ههلبهستکاران. وی دگۆت، پێشی ب قالبێن کلاسیک دهستپێ بکن و پشتره قالبان دانن ئالیهکی و ببن شۆرهشگهر. یانی ژ بۆ تو کاربی د دهمێن پێش ده وان قائیدهیان هلوهشینی دڤێ تو وان باش زانبی. ژ بۆ تو کاربی ههموو وهزن و فۆرمان دانه ئالیهکی و ب فۆرما سهربهست بنڤیسی دڤێ تو یێن کلاسیک باش زانبی. لهوما پشتی کو من گهلهک فۆرمێن ههلبهستێ یێن وهکی خهزهل، ڕوبائی، چارین، هائیکوو و ود. جهرباندن، من ب پیڤانێن سهربهست نڤیسین و هنهک ژ وان د ڤێ دیوانێ ده وهشاندن. وهکی کو ته ژی ئانیه زمان، ژ ئالیێ ڕستهسازی و تهکنیکێ ڤه ڕیتم و ههڤسهنگیهک د ناڤبهرا وان ده ههیه. ئاخر، دگهل ڕیسکێ ژی ئهز ڤێ چهندێ وهکی جهرباندن، دهولهمهندی و پر ڕهنگیا ههلبهستێ دبینم.
هن جاران ههلبهستێن ته تامهکا موزیکال ددن، ههچکو سترانبێژهکی نڤیسیه، وهکی کو فرهکانس و نۆتایێن وان ههبن. ئهڤ ل ئالییهکی، ته ئهدیتۆرییا کۆڤارهکا موزیکێ -زریاب- کر چهندهک بهرێ، ئهلهقهیهکا ته ههیه گهل موزیکێ. ته گوهێ خوه دایه سهوتا دهنگبێژان ژی، ڕتم و ئارمۆنییا موزیکال و ئهنسترومهنتال ژی. چهند کهس ههنه د ههلبهستا کورمانجی دا کو ب موزیکێ ڕا ڕاستهراست ئهلهقهدار ئن، یهقین ه. یهک ژ وان ئه. میناکهکه دن، مهم ئاراراتێ سترانبێژ ژی ئیسال دیوانهکا ههلبهستێ چاپ کر. ب ته دانووستاندنهکا چاوا ههیه د ناڤبهرا موزیک و ههلبهستێ دا؟ موزیک جارنان وێ سێهرا ههلبهستێ بهرزه ناکه گهلۆ؟
گهلهک سپاس ژ بۆ ڤێ پرسێ و نرخاندنا ته. ئهز نرخاندنا ته یا د ڤی واری ده وهکی پهسندانێ دههسبینم.
ب من ژ ئاریستۆتهلهس و پۆئهتیکایا وی ڤر ڤه، یهک ژی هیمێن بنگههین ئا ههلبهستێ ئاههنگ-ریتم (ریتهمۆس) ئه و ئارمۆنی (هارمۆنا) یه. یا دن هێما و مهتافۆر ئه. ههلبهستکار پرانی ب ڕێیا شباندنان دافرینن و زمانهکی ژ پهخشانێ جوداتر بکار تینن. مۆدهلا وان و یا کو تهڤگهرێ دده زمێن ڕیتم ئه. ڕیتم وهکی مقناتسهکێ یه؛ ب ڕێیا ڕیتم، وهزن دووبارهکرنا دهنگ و تیپان (ئالیتهراسیۆنان) و لیستکێن پهیڤان (مهتافۆر) ڕیتمهکه نوو پێک تینن.
نڤیسینا ههلبهستان هنهکی دشبه سێهر و ئهفسوونێ، ههلبهستکار ژی هنهکی سێهرباز ئن و بهرۆڤاژی فهیلهسۆف و زانیاران هێزا خوه ژ خوه و ژ زمانێ خوه وهردگرن. تام نه سێهرباز بن ژی ب دارشتنێن ب تلسم هێز و ههستێن ڤهشارتی یێن گیانی هشیار دکن. مینا پرپزێکهکێ، ژ هوندرێ هێمایهکێ یهکه دن دبشکڤینن. ڕیتم تا ڕادهیهکێ لڤ و تهڤگهرێ دده بهندهواریێ، ئارهزویێن نوو هشیار دکه، ههستێن نوو ل مرۆڤی پهیدا دکه. گرانیا ڕیتمێ، ههلبهستێ ژ جورهیێن (گهنره) دن ئێن وێژهیێ جوداتر دکه.
ههلبهست، یهکوونا دهربرینان ئه کو ل سهر ڕیتمێ و هێمایان هاتیه ئاڤاکرن، پهرگالهکه ڤهگۆتنێ یا خوهشک و سپههی یه. د ناڤا ڕیتمێ ده ژ خوه موزیک ههیه، د موزیکێ ده ژی بێگومان ڕیتم. دکارم بێژم کو د ناڤبهرا موزیکێ و ههلبهستێ ده دانووستهندنهکه خورت ههیه. ههتتا ئهم بێژن خوه و برایێ ههڤ ئن دێ نه شاش به. دبه کو موزیک جارنان وێ سێهرا ههیی بهرزه بکه لێ ههلبهستا بێ موزیک ژ خوه بهرزه یه.
دخوازم ناڤێ کتێبێ ژی بپرسم. ته ناڤێ کتێبێ ژ ههلبهستهکا خوه گرتیه و ته ئهو ههلبهست ژی دانییه ڕووپهلا ئهول. ب من ههکه شارهک ناڤێ کتێبێ ژ ههلبهستهکێ بگره دڤێ ئهو ههلبهست گومبل به، لوتکه به. ته ههم ئهو ههلبهست دانییه ڕووپهلا پێشی ههم ژی ڤێ ههلبهستا خوه بهرێ د کۆڤارا بار ههلبهستێ دا وهشاندبوو. ئهڤ یهک دکه کو ههیهجانا خوینهران د ڤێ ڕێگههێ دا کێم بکه. کاوا نهمر ئهدیتۆرییا کتێبا ته کر، وی د بهرههمێن خوه یێن وهک سهلپاکفرۆش، سالنامه و پهیڤێن بچووک دا ناڤێ کتێبێن خوه ژ ههلبهستێن قهراسه (ههم ژ ئالییێ کاملبوونێ ڤه ههم ژی ژ ئالییێ چاوانییێ ڤه) وهرگرت و ههر تم بهر ب داوییێ ڤه لوتکهیا هونهرا خوه ددا نیشان. گهلۆ ژ وی پێشنیازهکا ب ڤی ڕهنگی هات؟ ههروها ته د سهرناڤێ گهلهک ههلبهستان دا پهیڤا لیریکێ ب کار ئانییه، وهک لیریکا داوی، لیریکا شهڤێ و هود. ههلبهت نایێ وێ واتهیێ کو کیژان پهیڤ زێدهتر بێ ئهملاندن دێ ئهو ببه ناڤێ کتێبێ لێ خویا یه ته هنهکی ژی خوهستییه ل دهردۆرا تهمایهکا لیریک بگهری و ناڤێ وێ ژی وسا دهینی دا کو ناڤ ژ ههقێ ناڤهرۆکێ دهرکهڤه. پێڤاژۆیا ناڤلێدانینا بهرههمێ چاوا بوو، دکاری هنهکی بههسێ بکی؟
وهکی تێ زانین د سهردهما یوونانا ئانتیک ده ههر جوره نڤیس وهکی سێ بهشان دهاتن سهنفاندن: ئهپیک، لیریک و دراماتیک. یانی ههلبهست ب ڤان ههرسێ جورهیان دهاته نڤیسین. ژ بهر کو مژارا مه و پرسا ته ل سهر لیریکێ یه، بهری ئهز بههسا لیریکێ بکم تهنێ ل سهر ههر دو جورهیێن دن تهنێ ڤێیا بێژم، ب دهمێ ڕه ههر دو جوره ژ ههلبهستێ دوور کهتنه و زێدهتر بوون ئالاڤا ڤهگۆتنا پهخشانێ. ئهپیکا کو سهرێ پێشی وهکی دهستان دهاته نڤیسین پشتره ڤهگوههری ڕۆمان، چیرۆک و ڤهبێژیێ. جورهیا دراماتیک ژی ڤهگوههری تراگهدیا و کۆمهدیایێ.
د بهرههمێن ئهپیک و دراماتیک ده کهس، دگهل لڤ و تهڤگهرێن خوه، بیر و بۆچوونێن خوه و تێگهشتنا وان ئا ژیانی دهاتن پێشکێشکرن. یا پێشی ڤێبهژهر ئه، یا دویهم پێشاندهر و جاندێر ئه. لهههنگ، کارهکتهر و کریارێن ههر دویان ژی ههنه. د لیریکێ ده شایهساندن و تهیسین دو ڕهفتارێن دیارکهر ئن. تهڤی وێ یهکێ تێ ده جۆش و پهرۆش و ڤهگۆتنهکه بکهلهجان ههیه. ههیبهرا سهرهکی یا زانینا هونهری، کارهکتهرا کهسێ ئافرینهر ب خوه یه. بهری ههر تشتی ژی جیهانا هوندرین تێگهشتنا ڕهی و گیانی و نێزیکاتیهکه بجۆش ئا دهرههقێ ژیانێ ده یه. ههلبهستا لیریک ژ یا ئهپیک و دراماتیک جوداتر ههست و ڕامانێن خوه تینه زمان. ههروها من دڤێ بێژم کو د سهردهما کلاسیک ده جورهیا ئهپیک ‘دهما بۆریع، جورهیا دراماتیک ‘نهاع ل خوه دگرت و لیریکێ، وهکی دهما ئیرۆیین، دوه، نها و سبهرۆژ ل خوه دگرت.
ب نهزهرا من، ههچکو ههلبهستا لیریک دکاره تهمسیلا ههموو ههلبهستا مۆدهرن بکه. لهورا ئهم دکارن ههم بههسا لیریکا شهخسی و ههم یا جڤاکی بکن. دیرۆک و کهڤنهشۆپیهکه نهتهوی و گهردوونی یا ههلبهستا لیریک ئا جڤاکی ههیه کو خوه دگهینه لیریکێن کاری یێن سهرداما ئانتیک. د لیریزمێ ده پرانی ئالیێ نهزهری (سوبژهجتڤه) و نهوایی (مهلۆدج) ئێ ههلبهستکاری ههیه. لێ ئهڤ ئالی نه تهنێ یێن وی ب خوه نه، لێ یێن مه ههموویان ئن. وهکی یێ وی-خوه خویا بکه ژی ههول دده فکر و نێرین و ههستێن جڤاتهکێ، چینهکێ ئانگۆ گهلهکی ههتتا تهڤاهیا مرۆڤاهیێ ژی بینه زمێن. ئیدایا ههلبهستکارێن لیریکا مۆدهرن هنهکی ژی ئهو ئه کو ههم ببه ‘خوهع و ههم ژی ببه ‘یا/یێ دیترع
ژ بهر ڤان سهدهمێن من بههس کری، من ههول دا ل دۆرا تێگها ‘لیریکع ههلبهستان لێکم. لیریکا بهربانگێ کو من ناڤێ وێ ل پرتووکا خوه کر، ب وی ناڤی و وی ئاوایی د کۆڤارا بارێ ده بهلاڤ بووبوو. دهما کو مه دۆسیه ژ بۆ چاپێ ئاماده دکر، ناڤێ چهند ههلبهستان نهبوو، مه ناڤ ل وان کر و ناڤێ هنهکان ژی د دهما ئامادهکرنێ ده گوههرین. ئاخری، من ناڤێ ‘لیرکێ…ع ل چهندهکان کر و ناڤێ لیریکا بهربانگێ خوه دا دهر و مه ژی ئهو ناڤ لێ کر. بێیی کو ناڤێ وێ بێژم من ژ چهند ههڤالان پرسی، کا بلا ناڤێ وێ چ به، وان ژی وهکی من گۆت بلا ‘لیریکا بهربانگێع به. ئهدیتۆرێ هێژا کاوا نهمر ژی ئهڤ ناڤ پهژراند و وها من د ڤی ناڤی ده بریار دا، ژێ نه پۆشمان ئم، ژێ گهلهک ڕازی مه. ژ هێلا باشی و نهباشیێ ڤه، لوتکهیێ یان نا، ئهو تهقدیرا خوهندهڤانان ئه و دهمێ یه.
د ڤێ دیوانێ دا ۲٤ هائیکوو ژی جه دگرن. ڤان سالێن داوی گهلهک شارێن مه خوه ل هائیکوویان دجهربینن، کهسێن وهک بهرکهن بهرهه، کاوا نهمر، ئهرگین سهرتهم، سدیق گۆریجان هائیکوویێن ژاپۆنان کرن مالێ کورمانجی. تشتهکه دن، ته ل گۆری قاییدهیێن هائیکوویێ (٥-۷-٥) ژی نهنڤیسییه. ته چما وهک پیڤانێ هائیکوویێ نهکر و هائیکوو چ ل شارتییا ته کێم و زێده کر؟
بهری ههر تشتی دڤێ ئهز بێژم کو ئهڤ هائیکو نه نوو نه، یێن نهه دهه سال بهرێ نه. نه شاش بم سال ۲۰۱٦ بوو، وهختێ من هنهک ژ وان د کۆڤارا نووبهارێ بهلاڤ کرن، د ڤی واری ده تهکانه پرتووکا هائیکوویان پاندۆمما ئوستاد بهرکهن بهرهه ههبوو. لۆما ژی من ئهو بهش دیاری وی کر.
ڕاست ئه، هائیکویێن ب پیڤان ۱۷ کته نه و ڕستسازیا وان وهکی ٥-۷-٥ ئه. من ژ دێڤلا یێن ب قایده یێن سهربهست تهرجیه کرن. ژ بهر کورتبوون و سادهبوونا وان کو ئهو نیشانهیا بێقسووریێ یه، گهلهک کهس زهن دکن کو ئهو ژی دکارن ب هێسانی بنڤیسن. کورتبوونا هائیکوویێ نه شهکلی یه، ئهو نه فکرهکی کێم و کورت ئه، ئهو بوویهر ئان ژی سوورهتهک ئه کو ژ نشکا ڤه فۆرما خوه یا ههری کورت و ڕۆناک و ڕهسهن دگره. ئهز پێشنیار دکم ئهڤ هائیکوو لگهل نڤیسێن ڕۆلاند بارتههس ئێن ل سهر هائیکویان بێن خوهندن. وهکی گهلهک فۆرمان هائیکوو ژی یهک ژ وان فۆرمان ئه کو من خوهستیه بجهربینم. هائیکویان تشتهک ژ من کێم نهکریه، زێده کربه یان نا، بلا خوهندهڤان بریارێ بدن.
تو ههلبهستێن خوه چاوا دنڤیسنی؟ ئیلهامهک تێ و دنڤیسینی ئان ڕێ و ڕێبازهکا ته ههیه؟ دهمسال، دهم، تهنێبوون و ئاکتۆرێن هود. تهسیرهکا چاوا ههلبهستنڤیساندنا ته دکن؟
ڕهشنڤیسێن ئهول ب کاخز و قهلهمێ بن یان ب کۆمپوتهر و تهلهفۆنێ بن فهرق ناکه، د نهزهرا من ده یا کو ل جهم من ههر بهردهوام ئه، نڤیسینا من ئا ب ئستقرار ئه. باوهریا من زێده ب ئیلهامێ نایێ لێ یهقین باوهریا من ب کهدێ، ب خهباتێ و ب لێکرنێ تێ. ههستهک، فکرهک یان دیمهنهک دکاره ببه سهبهبا دهستپێکرنا نڤیسینێ؛ دلسۆزی، دلۆڤانی، دلێری و ههزکرن جارنان دکاره ببه ڕێبهرهک، لێ ب دهمێ ڕه تهقهز ئهو ڕهشنڤیسا ئهول دگوههره و ڤهدگوههره تشتهکی دن. ب من تشتێن کو ئهم بنڤیسن، پشتی دهمهکێ دڤێ ئهم چاپ بکن لهورا ههر جارێ ئهم ئێ بگوههرینن و ههموو کۆمبیناسیۆنێن پێکان بجهربینن و دبه کو ئهڤ یهک زێده مه ب پێش ڤه ژی نهبه، لهورا کێم زێده کو ههلبهست گهشت ئاستهکێ ئێدی دڤێ ب خوهندهڤانان ڕه بێ پارڤهکرن. د دهمێن جودا ده، ل دهڤهرێن جور ب جوور دنڤیسم، ب سالێن درێژ دهوام دکه ئهڤ پرۆسهس، پشتره دهما دلێ من دکهڤه جه، ژ وان بژارتنهکێ دکم. من د ڤێ بهرههمێ ده وها کر. د دهما چاپکرنێ ده گهلهک ههڤال و هۆگران خوهند و پێشنیارێن خوه گۆتن، من ژ وان سوود وهرگرت. ژ ڤر، ژ دل و جان سپاسیا وان دکم.
تو ههلبهست و ههلبهستکاری چاوا پهناسه دکی، ب ڕایا ته تێکلییهکا چاوا ههیه د ناڤبهرا وان دا؟
ههتا نها گهلهک کهسان ههلبهست و ههلبهستکار پێناسه کرنه لێ گهلهک ژ وان کێم مانه و پێناسهیهکه ڕاستهقین و بهرفرهه نههاتیه کرن. ئهز ژی پێناسهیهکه کێم و نۆقسان ل وان زێده نهکم. دهما پرسهکه وها ژ ئۆجتاڤۆ پاز دکن ئهو دبێژه پێناسهکرنا ههلبهستێ گهلهک خهتهرناک ئه، د ڕاستیێ ده ههلبهست تونهیه، ههلبهستکار ههنه و خوهستیه ههبوونا ههلبهستێ ب ههلبهستکاری ڤه گرێ بده.
ههلبهست، هێز و هونهرهکه بهدهو ئه. ئیتراز و سهریهلدانهکه ل ههمبهری نههقی و زلمێ، لهوما شۆرهشگهر ئه. تهجروبهیهکه هزری و گیانی یه. داوهتهکه ژ بۆ وار و بوارێن دیتر. سێهرهکه ب ڕیتم ئه، دا و ئایین ئه. هونهرهکه بلند ئا ئاخافتن و دهربرینێ یه. تهقلیدا (میمهسیس) هۆستهیێن بهرێ و کۆپیهیا ئیدهئایان، ڕاستیێ ههری ڕاستهقین ئه! هێزهکه جوداکهر و پێکهێنهر، د ههمان دهمێ ده هێزهکه وێرانکهر و هلوهشینهر ئه. ههلبهست، دهلیلهکه ئیلاهی، نوووازه و ئافرینهر ئا مرۆڤی یه. تێکلهیهکه خوهدایی د ناڤبهرا ههلبهستکار و ههلبهستێ ده ههیه ههچکو.
ههلبهستهک، کتێبهک، کهسهک ههیه کو تو تم و دائیم لێ ڤهدگهری، ههر دخوینی؟
گهلهک ئن. ههڤالێن جوان بلا دلێ خوه نهگرن، چ بهرههمهکه نوو دهرتێ، ئهز ههول ددم بخوینم. لێ ب تایبهتی ئهڤ ئن یێن کو تم ل بهر سهرێ من ئن و دوباره و سێباره دخوینم: بهشا ‘وهزع ئا پهیمانا کهڤن، جهرڤانتهس، دانته ئالگههر، ئتالۆ جالڤنۆ، ئۆجتاڤۆ پاز، فرانز کافکا، ڕ. م. ڕلکه، پ. نهرودا، ئه. گالهئانۆ، ڕ. بارتههس، ت. س. ئهلۆت، ژ. ل. بۆرگهس، مهلایێ جزیری، کاوا نهمر و چهندین بهرههمێن دن ئێن کلاسک. من دڤێ خوهندهڤانێن ڤێ ههڤپهیڤینێ زانبن کو د بهرسڤدانا ڤان پرسان ده هۆستهیێن ناڤبۆری ڕێیا من خوهش کرنه و من ژ وان و ژ بهرههمێن وان ئیستیفاده کریه. ئهگهر خوهدی پۆئهتیکایهکێ بم هنهکی ژی ب سایا ڤان ئۆستادان و بهرههمێن وان ئێن کانۆنیک ئه.
ته چما نڤیساند؟ دهردهکی ته، کهلامهکا ته ههبوو، ته خوهست تشتهکی ببێژی و بدی نیشان؟ ئان ته تهنێ خوهست دلێ خوه ڕههت بکی؟
ئهز باوهر ئم، بهرسڤا ڤێ پرسێ کێم زێده د بهرسڤێن ژۆر ده من دا لهوما تهنێ ئهز ڤێ لێ زێده بکم. ئهم ب زمانهکی وسا دنڤیسن کو د تو ئاستێن دبستانێ ده ئهم پێ پهروهرده نهبوونه. دگهل هنهک پێشکهتنان هێ ژی گهلهک ئاستهنگی و مهترسی و جارنان ژی مخابن هن قهدهخه ل بهر ههنه. لهوما نڤیسینا ب کوردی ئهرکهکه نشتمانی و ژ ههزکرنا وهلێت و زمانێ باڤ و کالان تێ.
پشتی خوهندنێن بهر سهر و بن، ب سایا بهرههمێن باش تا ڕادهیهکێ زێهنهکه من ئا ئهدهبی و ئهستهتیک چێبوو. خوهندنا ئهدهبیاتێ و شعرێ ب ئاوایهکی شهنبهر دشبه لێکرنا ههلبهستێ. پشتی دهمهکێ ژ خوه خوهندن ته بهر ب نڤیسێ ڤه دههف دده. ههلبهستکار هێما و ههلبهستان دافرینه، ههلبهست ژی خوهندهڤانان دکه هێما ئانگۆ دکه ههلبهست بخوه. ههلبهست هونهرهکه بهرز و بلند ئه، یانی داخواز و ئیدایا وێ ئهو ئه، پشتی دهمهکێ تو ب خوه ژی دبه مبتهلایێ وێ بهدهویێ. هنگی تو دخوازی بهدهویهکێ ل وێ بهدهویا کۆلهکتیف زێده بکی. ب نڤیسینا ههلبهستێ، تو دخوازی ب دهنگ و ڕهنگێ خوه یێ خوهسهر و ئونیق ههر بمینی. گارانتیا وێ یهکێ تونه ئهلبهت، لێ قهت نهبه تو دجهربینی و ئهنجامێ ژ دهم و دهورانان ڕه دهێلی.
ههبه گۆتنهکا داوی؟
ژ بۆ قهدرزانی و نهزاکهتێ جار دن سپاسیا ته دکم. ههر ههبی! پشتی کو بهرههمهک چاپ دبه و بهلاڤ دبه، یا خوهندهڤانان ئه و یا گرینگ خوهندن و نرخاندنێن وان ئه. ب هێڤیا کو باش بێ خوهندن و نرخاندن.
مهولوود ئۆگوز کی یه؟
ههلبهستکار، ڕۆژنامهگهر و وهرگهرێ سۆندخواری یێ کوردی یه. ژ ههسکیفا باتمانێ یه. ههلبهستێن وی د پێنگاڤ، چرووسک، و، نووبهار، بار ههلبهست و کۆڤارێن دن ده هاتنه وهشاندن. ئهدیتۆریا کۆڤارا موزیکێ یا ب ناڤێ زریاب کریه. ههر وها وهکی ئهدیتۆر، پهیامنێر، وهرگێر و بهرپرسیارێ ڕاگهاندن و مهدیایێ کار کریه. ژ ۲۰۲۲یان ڤه ل زانینگهههکه تایبهت ل ستهنبۆلێ دهرسێن کوردی دده. ئهو ئهندامێ فهدهراسیۆنا ڕۆژنامهگهرێن ناڤنهتهوهیی (فژ)، کۆمهلهیا مافێ مرۆڤان (̇هد) و پهنا کورد ئه.
sitesinden daha fazla şey keşfedin
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
